Vanwege mijn gezondheidssituatie kreeg ik dit voorjaar van de ergotherapeut het advies om twee- of driemaal daags circa 20 minuten te gaan liggen. Heel kort sputterde er in mij iets tegen, want voelt dat niet lui en hoe moet dat praktisch ingevuld worden? Maar al gauw won mijn wil om te herstellen van deze (in mijn geval) toch snel te weerleggen tegenargumenten.
Opbouw van reserves
Bovendien sloot dit advies ook aan bij wat ik destijds las in het boek ‘Je vermoeidheid te lijf’ van Annemarieke Fleming. Als ervaringsdeskundige schreef ze dit boek voor mensen met chronische vermoeidheid die voortvloeit uit diverse ziektes, zoals o.a. MS, reuma, long covid en kanker. Ze heeft het daarin specifiek over de ‘Opbouw van Reserves’-methode. Sommige mensen zijn dusdanig moe dat ze eerst energiereserves moeten opbouwen om daarna weer meer te kunnen bewegen. Tijdens deze (korte) rustmomenten werk je aan je herstel, omdat het parasympathisch zenuwstelsel meer ruimte krijgt.
Op mijn werkplek heb ik gelukkig de mogelijkheid om me in een kamertje terug te trekken op een onderzoeksbank. En na eerst twee wat onwennige sessies probeerde ik – mede dankzij de ‘niet storen’ knop – me eraan over te geven. In mijn werkagenda gaf ik er ook opvolging aan door in de loop van de ochtend een half uurtje te blokken, hetgeen op de meeste dagen ook lukte.
Ingevingen
Meestal kon ik me redelijk ontspannen op die momenten en als dat minder goed lukte, probeerde ik me daar vervolgens dan niet zo druk om te maken: ik lag immers en had verder geen visuele of auditieve prikkels. In Flemings boek komt dit ook terug: er treedt relaxatie op, als we onze ogen in liggende positie dichtdoen. Bovendien was er een mooie bijkomstigheid: soms kreeg ik vanuit het niets ineens een ingeving: een goed idee of een herinnering van iets wat ik privé of thuis nog moest doen. Het gebeurde zeker niet altijd of na een bepaalde tijd: het bleef ongrijpbaar, maar daarmee ook verrassend.
De ligpauzes zijn voor mijn gezondsheidsbeleving positief en in zekere zin zijn ze voor mijn werk soms ook nuttig. En wat is er mooier dan luierend werken? Maar daarin schuilt duidelijk ook een gevaar: het moet geen must of doel worden om een creatief idee te krijgen, daarmee verwordt de ligpauze tot iets zakelijks en instrumenteels. En zijn we toch weer gevangen in ons calvinistische arbeidsethos. Uiteindelijk is het natuurlijk het belangrijkste dat ik hiermee de dagen goed doorkom en van betekenis kan zijn in werk en thuis, zonder mezelf te forceren.
Processen tijdens de powernap
Overigens sluit mijn ervaring van creativiteit aan bij wat er onderzocht is rondom de al langer bekende ‘powernap’, waar een ligpauze natuurlijk ook op kan uitdraaien. Volgens slaaponderzoeker Sebastiaan Overeem van de TU Eindhoven worden in de slaap ervaringen verwerkt en bepaalt het geheugen wat het langer bewaart en wat niet. ‘Dat is het begin van creativiteit.’ Een tweede aspect is dat je op dat moment de bewuste controle kwijtraakt waardoor de hersenen ‘in een toestand komen waarin ze vrijelijk hun gang kunnen gaan’.
Uit andere onderzoeken is ook voortgekomen dat mensen na een powernap minder fouten maken en alerter zijn. Bij sommige beroepen is dit soms letterlijk van levensbelang en is de mogelijkheid voor een dutje al meer gemeengoed geworden. Daarnaast hebben we natuurlijk een groep mensen, zoals ouders met kleine kinderen of notoire slechtslapers, die reikhalzend zouden uitkijken naar een korte break tijdens de werkdag.
Kortom, er liggen (letterlijk) nog genoeg kansen en mogelijkheden om mensen beter de dag te laten doorbrengen. De biologische klok speelt daarbij natuurlijk ook een belangrijke rol, al is dat in de wetenschap kennelijk nog best een mysterieus fenomeen. Want naast ligpauzes zijn wandelpauzes erg noodzakelijk om de werkdag gezonder te maken. De gunstige effecten van een wandeling zijn al langer bekend en sluiten op hun beurt weer aan bij de inzichten rondom de powernaps. Om daarbij nog maar te zwijgen over het schrikbarend aantal uren dat we zittend doorbrengen: inmiddels is het opgelopen tot bijna 9 uur.
Er zal gebalanceerd moeten worden tussen persoonlijke wensen en behoeftes enerzijds en zakelijke voordelen en belangen anderzijds. Maar in veel gevallen zullen deze ook juist heel mooi samen kunnen gaan. Misschien maar eens een klein dutje of een wandelingetje doen om hierover na te denken …
Bronnen:
Annemarieke Fleming
BNR
NOS
(Uitgelichte afbeelding: John Singer Sargent – Figuur in hangmat, 1917. Publiek domein.)
Geef een reactie