Onlangs verscheen er weer een nieuwsbericht over de afnemende geestelijke gezondheid van jongeren. De groep jongeren met wie het mentaal niet goed gaat, groeit nog steeds, zo blijkt uit cijfers van gezondheidsinstituut Nivel en het RIVM. Het aantal jongeren met mentale problemen en suïcidale gedachten stijgt al jaren. Dat begon voor de coronapandemie, maar daarna bleef de gehoopte verbetering uit.

Deskundigen duikelen daarbij over elkaar heen over wat de belangrijkste factoren zijn: over de (positieve of negatieve) rol van social media zijn de meningen nog flink verdeeld. Feit lijkt wel dat jongeren veel druk ervaren, dat ze ‘van alles moeten doen’. In de eerste helft van de jaren 80 heerste er ook een relatief grote somberte onder jongeren: ze zagen weinig toekomstperspectief (‘No future’). In de muziekscene speelden veel bands hierop in: (post)punkbands met een donker randje waren erg populair.

Een band die als geen ander de eenzaamheid en ongemak van de lijdende tiener of jongvolwassene kon verwoorden, waren The Smiths uit Manchester. Destijds ging de groep een beetje langs me heen; ik was ook nog te jong om hun teksten tot me te laten doordringen. Daarbij kwam dat ze in de vaderlandse Top 40 geen hoge ogen gooiden: hun hoogste notering was ‘Panic’ op de 19e plaats (1986).

Hoge actualiteitswaarde

Het laatste decennium heb ik hun muziek pas echt ontdekt. In een wereld waarin alles perfect en positief moet zijn, waarin sociale media ons overspoelen met zorgvuldig geselecteerde hoogtepunten, voelen veel jongeren de druk om mee te doen. Maar wie is er voor diegene die dat niet voelt, voor de eenzame, de onbegrepene? De teksten en muziek van The Smiths zijn als een balsem voor de getormenteerde ziel. Ze gaan over de alledaagse pijnen van het leven: over liefdesverdriet, over sociale onhandigheid, over de verveling van het dagelijks bestaan. En ook voor een stevige existentiële crisis kun je bij de flamboyante zanger Morrissey schuilen, al moeten we de indringende gitaarriffs van Johnny Marr ook niet onvermeld laten.

Gelukkig zijn de teksten niet alleen somber, maar ook hoopvol en daarom zo behulpzaam. Denk aan ‘There is a light that never goes out’, een nummer dat de liefde en verbondenheid als ultieme ontsnapping uit de eenzaamheid ziet. Het is de belofte van een gedeelde ervaring, de troost van het samen zijn, zelfs als je je allebei vreemd voelt.

In de Top 2000 zijn The Smiths aan een opmars bezig en misschien is dat gezien het bovenstaande niet eens zo verrassend. ‘Bigmouth strikes again’, ‘How soon is now?’ en ‘There is a light that never goes out’ hebben sinds ongeveer tien jaar er een vaste stek ingenomen. Opvallend is dat de eerste twee samen met relatieve nieuwkomer ‘Heaven knows I’m miserable now’ in afgelopen editie de hoogste positie ooit hadden! Kennelijk ben ik lang niet de enige die hun muziek een hogere actualiteitswaarde toedicht.

Weltschmerz

Ik was benieuwd hoe mensen die pubers waren midden jaren 80 destijds tegen The Smiths aankeken. Daarom vroeg ik twee bevriende (tweede helft) vijftigers naar de betekenis voor hen:

The Smiths vond ik midden jaren 80 fantastisch, ze hebben diepe indruk gemaakt. De combinatie van fonkelende gitaarpopliedjes en vooral ook de teksten vol Weltschmerz, zelfbeklag en humor (erg belangrijk element!) raakten me. Zijn teksten sloten aan bij mijn belevingswereld (ik was toen niet bepaald het grootse feestnummer, nog steeds niet trouwens) en het bestaan dat ik als kwellend ervoer. Morrissey met zijn geaffecteerde zang, zijn androgyne, dandy-gedrag was zijn tijd ver vooruit. Twintig jaar geleden heb ik hem eens live gezien en de drie The Smiths nummers die hij speelde waren om nooit te vergeten.

‘Wauw’ dacht ik, deze mening kan ik erg goed plaatsen en fantastisch dat het als een spiegel voor de ziel werkte voor mijn vriend. Treffender kan ik het zelf ook niet beschrijven, ik verlangde er weer eens even naar om tien jaar eerder geboren te zijn… De andere vriend vond het iets té:

The Smiths … Ze waren voor mij toentertijd een beetje te emo-donker, maar ik kan ‘How soon is now’ en ‘There is a light that never goes out’ goed waarderen, al kon de leadzanger eigenlijk echt niet zingen… . Overigens: onze dochter is er ook een tijdje helemaal gek van geweest!

Goed, over de zangkwaliteiten van Morrissey valt te twisten, maar over de betekenis van het oeuvre van The Smiths niet. Ik hoop dat de jongeren van destijds hun kinderen van nu kennis laten maken met deze unieke Britse band, zoals bij mijn vriend is gebeurd. Ze kunnen erbij vertellen dat het oké is om even niet oké te zijn. En dat we allemaal dezelfde behoefte hebben (om maar te eindigen met een citaat uit mijn favoriete nummer ‘How soon is now?’): ‘I am human and I need to be loved, just like everybody else does’.

Bronnen:
Mentale gezondheid jongeren verder afgenomen volgens onderzoek
Indie wiki
Wikipedia

(Uitgelichte afbeelding: promotiefoto The Smiths, 1984)