Mijn favoriete boom is overduidelijk de treurwilg. Toen ik in het stadsdeel Lindenholt (Nijmegen) woonde en ik er regelmatig met de buggy op uit ging, liep ik vaak langs een prachtig exemplaar in de buurt van het Maas-Waalkanaal: een slootje en bruggetje erbij en het fraaie plaatje was compleet. De kinderen keken en luisterden naar de eendjes en ik genoot van de aanblik van deze intrigerende en majestueuze boom.
Beschutting
De treurwilg dwingt respect af: de boom lijkt te zuchten onder de lasten van het leven, buigt er ook onder, maar bezwijkt niet. Sterker nog, hij lijkt er niet onder gebukt te gaan. Net als Atlas kwijt de Salix, zoals de officiële naam is, zich kranig van deze taak. De hangende twijgen vormen samen een prachtig geheel. Eronder voel je je beschermd, of het nu gaat om een praktische beschutting tegen de zon, een schuilplaats tegen de regen of om een algemeen gevoel van veiligheid en troost.
Na een verhuizing naar Nijmegen Lent vond ik gelukkig een opvolger. Onderweg naar de basisschool of de plaatselijke supermarkt ben ik er op de fiets inmiddels honderden malen langsgekomen. Door deze praktische doelen ben er niet vaak gestopt om hem te bewonderen. Ik heb er soms zelfs geen enkele blik op geworpen, zo besef ik me nu. De hoogste tijd dus om deze ‘schade’ in te halen en de treurwilg op te nemen in mijn wekelijkse wandel- en hardloopactiviteiten.
Symboliek en spiritualiteit
De treurwilg wordt door zijn naam en verschijning vaak in verband gebracht met verdriet, rouw en tranen; veelzeggend zijn ook de namen in het Frans (‘saule pleureur’) en Engels (‘weeping willow’). Maar wat mij betreft gaat dit meteen gepaard met de hoopgevende kant van deze boom. Ook in de Bijbel wordt over de wilg gesproken zowel in de triestige als de hoopvolle zin van het woord én vaak in combinatie met het element water. Zo staat de boom bij de profeet Jesaja symbool voor levenskracht, wedergeboorte en vernieuwing.
De uitdrukking ‘[…] aan de wilgen hangen’ is ook terug te voeren op de Bijbel. De Israëlieten waren na de verovering van Jeruzalem door de Babyloniërs naar Babylon verbannen. Dat maakte hen zó droevig dat ze stopten met muziek maken. Psalm 137 begint met: “Aan de rivieren van Babel, daar zaten wij treurend en dachten aan Sion. In de wilgen op de oever hingen wij onze lieren.” Ook bij de Germanen en Kelten nam de wilg een respectvolle plaats is. Bij de Kelten was de wilg heilig vanwege het materiaal dat hij leverde, maar ook door zijn spiritualiteit.
Hoe dan ook: ik vraag me soms of wat de treurwilg denkt of voelt. En of hij een melancholische en filosofische inborst heeft, dat hoop ik vooral natuurlijk. Dat er intern bij een boom van alles gebeurt, daar is steeds meer kennis over: pijn, smaak, samenwerking met naastgelegen bomen, herinneringen maken. Sla de boeken van Peter Wohlleben, een Duitse boswachter en auteur, er maar op na. Hij maakt wetenschappelijke feiten over bomen erg toegankelijk. In de het filmhuis draait momenteel ‘Silent Friend’ van de Hongaarse cineaste Ildikó Enyedi. In deze bijzondere en meerlagige film is de hoofdrol weggelegd voor een 200 jaar oude boom: een ginkgo biloba in de botanische tuinen van de universiteit van Marburg.
Impressionisten
Een dankbare bron voor schilders is hij logischerwijs ook, gezien voornoemde eigenschappen en symboliek. Een aantal impressionisten wist er wel goed raad mee; Claude Monet maakte een paar werken tijdens de Eerste Wereldoorlog in zijn huis in Giverny (ook bekend om Monets beroemde waterlelies). De afgebeelde treurwilgen in deze reeks bevatten diepere en donkere kleuren en geven waarschijnlijk zijn rouw en reflectie op de oorlogsjaren weer.
Gelukkig heeft Monet ook schilderijen waarop zijn idyllische (water)tuin is te zien, waar de treurwilg in het klassieke mooie plaatje te zien is. Bij Vincent van Gogh exemplaar (1888, in Arles) lijkt de boom in de tuin de elementen meer te moeten trotseren. Opvallend daarbij is ook dat de wilg een minder prominente plaats inneemt en ieliger is. Maar door het gebruik van veel zomerse kleuren heeft het werk een vrolijke uitstraling. Het is zeker niet een en al getreur met de treurwilg!
Bronnen:
‘Ik hang het aan de wilgen’
Wat betekent iets aan de wilgen hangen en waar komt deze uitdrukking vandaan?
Het huis van Claude Monet in Giverny
(Uitgelichte afbeelding: Vincent van Gogh – ‘Garden with Weeping Willow’, Arles, 1888. Privé-collectie.)
Geef een reactie