Als ik op een maandagavond tot een hardlooprondje besluit, kies ik er nog wel eens voor om de brug over te steken en het centrum van Nijmegen kort aan te doen. Vaak vermijd ik de stad bij het hardlopen, het is niet erg aantrekkelijk om tussen het winkelend of uitgaand publiek door te manoeuvreren. Maar zo’n rustige avond in het donker in een stad geeft een andere gewaarwording. De relatieve kalmte heeft dan iets bijzonders, omdat het als een uitzondering voelt. Het maakt de geest opmerkzamer en mijn oog valt op andere zaken dan normaliter.
Ik neem bijvoorbeeld de ‘bovenkant’ van de Marikenstraat en draai weer om bij één van de bruggetjes nabij het Mariënburgplein. Of ik daal af bij de Grotestraat waar ik het eerste deel met horeca achter me laat, verderop aan een vriendin op de Nonnenstraat denk en vervolgens de lichtjes van de Waalkade tegemoet treed. Het is alsof ik op één zo’n moment Nijmegen meer in mijn vezels voel dan op alle momenten tijdens winkeltijden bij elkaar.
Édouard Cortès
Een zelfde gevoel had ik toen ik een paar jaar geleden op YouTube de Gymnopédies en Gnossiennes van Erik Satie beluisterde. Met wat voor een prachtige schilderijen van Parijs had iemand ze gecombineerd! Gelukkig vermeldde de toelichting om wie het ging, namelijk de Franse impressionist Édouard Cortès (1882–1969). Als ik het internet afzoek, zie ik dat hij vooral schilderijen heeft gemaakt van nachtelijk, winters of regenachtige steden, met name Parijs. Dit samen met zijn impressionistische pennenstreken maken zijn werken romantisch en dromerig. Zeker als je de plekken kent, zullen gevoelens van nostalgie niet ver weg zijn.
Iemand op YouTube beschikt kennelijk over een grote opmerkzaamheid, want hij ontwaarde op de meeste schilderijen een vrouw met een jong meisje dat op later werk was uitgegroeid tot een jonge dame (waarvan hij beweert dat dit Cortès’ vrouw en dochter zijn). Door zijn lange loopbaan is ook de ontwikkeling in het straatbeeld van Parijs in de eerste helft van de 20e eeuw te zien, waarin paard en wagen plaatsmaken voor de auto.
Mij blijven vooral de schitterende atmosferen bij: het samenspel maar ook de enorme variëteit van kleuren. Daarnaast is er ook veel aandacht voor de lichten van de winkels of de straatlantaarns die hun schaduwen werpen over de vaak natte trottoirs. Van de personages gaat een zekere anonimiteit uit, zoals het in een grote stad betaamt. Als aanschouwer droom ik ervan om geteleporteerd te worden naar de romantische plekken die Cortès ons voorschotelt.
John Atkinson Grimshaw
Eenzelfde drang voel ik bij het oeuvre van de Engelse schilder John Atkinson Grimshaw (1836–1893) die ik zeer recent pas ontdekte. Grimshaw zou zo een Engelse voorvader kunnen zijn van Cortès, want ook hij heeft een voorkeur voor het lichtspel in de stad en veel van zijn werken zijn avondtaferelen. De personages zijn bij Grimshaw echter minder talrijk en prominent aanwezig. Of zou het destijds in Londen minder druk zijn geweest dan in Parijs pakweg 50 jaar later?
Grimshaw was autodidact en groeide op in Leeds. Hij nam een risicovolle sprong in het diepe door zijn baan als spoorwegbeambte op te geven (zou hij daar ook nog mooie schilderijen hebben gemaakt?) en zijn leven aan de kunst te wijden. Hij bleek al snel in zijn levensonderhoud te kunnen voorzien, zeker toen hij vaker in Londen kon gaan werken en exposeren. Hij kocht daar zelfs een tweede huis, naast zijn villa in Leeds.
Ik kan op het Nederlandstalige internet bijzonder weinig vinden van beide kunstenaars. Er is wel een enkele kunsthandel die een werk van Cortès bezit, maar behalve een wikipedia-pagina is er geen artikel of achtergrondinfo te vinden. Gelukkig is er wel een Engelstalige website met een overzicht van zijn werken en deze heerlijke compilatie op YouTube (al is de begeleidende muziek toch echt iets minder passend dan Satie). Bij Grimshaw zien we dezelfde soort bronnen, ook met een overzichtswebsite en een overeenkomstige fraaie compilatie. Naast zijn stadsimpressies vallen ook Grimshaws schilderijen op waarin hij de seizoenskleuren weergeeft, waarbij vooral zijn ‘gouden gloed’ indruk maakt, zoals op ‘Golden Light’ en ‘Autumn Gold’. Daarnaast maakt de Engelse kunstenaar gretig gebruik van alle weertypes om zijn verfijnde en sferische schilderkunsten te vertonen.
Door hun spel met kleuren, licht en seizoenen roepen de stadsbeelden van Cortès en Grimshaw een nogal landschappelijk gevoel op en ‘bewijzen’ ze dat impressionisme niet beperkt hoeft te blijven tot idyllische natuurtaferelen. Ik ben erg benieuwd of ik ooit nog eens een werk van een van beide heren in een museum tegen zal komen; de kans erop lijkt me erg klein. Waarschijnlijk zal ik dan wel een klein vreugdedansje maken, al lijkt het me gepaster om er stilletjes bij weg te dromen. Gelukkig kan dat gemijmer onder het genot van de muziek van Satie thuis natuurlijk ook!
Bronnen:
Wikipedia
(Uitgelichte afbeelding: John Atkinson Grimshaw – Park Row, 1882 (collectie Leeds Art Gallery)
Geef een reactie